Bankentaks biedt uitweg uit crisis

De bankentaks zou nog wel eens een uitweg uit de eurocrisis kunnen zijn.

De eurocrisis kost klauwen met geld. Zo kregen we vorige week bijvoorbeeld te horen dat Spaanse banken tot honderd miljard euro aan Europese noodsteun zullen ontvangen. Er is nog wel even gerommel over de vraag of dit geld direct aan de banken wordt uitgekeerd of dat de lening gaat lopen via de Spaanse staat, maar de volgende bailout is hoe dan ook een feit.

De eurocrisis is een bankencrisis
Deze laatste noodgreep is symptomatisch voor de eurocrisis als geheel. Banken krijgen miljarden euro’s toegeschoven om maar vooral niet om te vallen. Zo kwam Spanje in eerste instantie in de problemen door een barstende vastgoedbubbel. De Spaanse bankensector werd hierdoor hard getroffen en moest keer op keer uit de brand worden geholpen door de Spaanse overheid. Mede als gevolg hiervan verdubbelde de Spaanse overheidsschuld tussen 2008 en 2012 van 36% tot 72% van het BNP. Door deze extreem snelle stijging liep de rente op Spaanse staatsobligaties keihard op en dreigt Spanje de overheidsschuld niet langer te kunnen financieren.

In Ierland is iets vergelijkbaars aan de hand. Als direct gevolg van een barstende vastgoedbubbel kwamen Ierse banken in grote problemen. De Ierse staat leende vervolgens miljarden bij de Europese Centrale Bank om met dit geleende geld de bankensector overeind te houden.

Hoewel binnen de eurozone structurele economische verschillen bestaan, bijvoorbeeld in arbeidsproductiviteit, zijn deze verschillen niet de primaire oorzaak van de crisis. In eurolanden als Slovenië en Slowakije is de arbeidsproductiviteit namelijk aanzienlijk lager dan in Noordwest-Europa, maar van bailouts is daar vooralsnog geen sprake. Ierland daarentegen, kent een erg hoge arbeidsproductiviteit, maar is wél een probleemland.

Kortom: de voornaamste oorzaak van de eurocrisis is simpelweg dat commerciële banken zwaar investeerden in producten die uiteindelijk het geld niet waard bleken (Spaans en Iers vastgoed, maar ook Griekse staatsobligaties). Vervolgens kwam de rekening bij nationale overheden te liggen, die hierdoor op hun beurt ook in de problemen kwamen.

Verliezen zijn voor losers
In de jaren voorafgaand aan 2008 hebben banken die investeerden in Spaans of Iers vastgoed en Grieks schuldpapier gigantische winsten behaald, buitensporige salarissen betaald en volslagen absurde bonussen uitgekeerd. Echter, toen de zaak in elkaar donderde gaven de bankiers niet thuis en mochten overheden (en dus belastingbetalers) opdraaien voor de rekening. En om die rekening überhaupt te kunnen betalen, worden overheden vervolgens tot drastische bezuinigingen gedwongen. Met andere woorden: terwijl bankiers hun geld aan het tellen zijn, gaat voor de rest van ons de pensioenleeftijd omhoog, worden zorgverzekeringen uitgekleed en wordt het volgen van hoger onderwijs duurder en duurder.

Om de zaken in een nog schriller perspectief te plaatsen, de Ierse overheid sluisde inmiddels 85 miljard euro door naar de bankensector. Aangezien Ierland zo’n 4,6 miljoen inwoners telt, wil dit zeggen dat iedere Ier ongeveer 18.500 euro heeft moeten bijdragen aan de bailout van de Ierse bankensector. In 2006 verdiende een Ierse werknemer gemiddeld tweeduizend euro netto per maand. Zodoende moeten alle Ieren (inclusief zuigelingen en bejaarden) ruim een half jaar gratis werken om de hopeloos verkeerde investeringsbeslissingen van hun financiële sector te compenseren. En dat is nog voordat de onvermijdelijke rente op de noodleningen in de berekening wordt betrokken. Schuldslavernij is weer helemaal terug.

Wat kunnen we eraan doen?
Allereerst dient er een einde te komen aan de huidige situatie van private winsten en publieke verliezen. Idealiter gaan banken voortaan dus gewoon failliet. Helaas zijn banken behalve commerciële bedrijven ook noodzakelijke onderdelen van de financiële infrastructuur. Bovendien kan het faillissement van één enkele bank een domino-effect hebben en de financiële sector van een heel land of werelddeel ontregelen. En zonder financiële infrastructuur is economische groei of herstel onmogelijk.

Als het zodoende niet goed mogelijk is falende banken failliet te laten gaan, dan moeten deze zelfde banken in goede tijden maar preventief bijdragen aan de publieke zaak. Gezien de exorbitante winsten die banken maken in tijden van economische voorspoed, is hiervoor meer dan voldoende ruimte. Het enige alternatief voor een dergelijke regeling is erin toe te stemmen als een brave muppet zo nu en dan een half jaartje gratis te willen werken.

De Europese Commissie heeft dan ook voorgesteld een belasting op financiële transacties in te voeren. De vier grootste economieën van de eurozone, Duitsland, Frankrijk, Italië en Spanje, zijn vóór. Een meerderheid van EU-landen, waaronder Groot-Brittannië en Nederland, is echter tegen. Voorlopig komt deze taks er dus niet. Overigens is een financiële transactietaks wellicht niet de meest efficiënte oplossing. Het CPB is bijvoorbeeld van mening dat andere belastingvormen beter zouden werken. Niettemin lijkt een belasting op financiële transacties op dit moment in Europees verband het meest haalbaar. Naar schatting levert dit 57 miljard euro per jaar op. Dit betekent dat we na een paar jaar sparen aardig op weg zijn de kosten van alle bailouts terug te verdienen.

Van de Nederlandse politieke partijen is vooral de VVD tegen een financiële transactietaks. Het grootste bezwaar van deze partij is dat een dergelijke belasting de economische groei beteugelt. Uiteraard heeft de VVD daar helemaal gelijk in, net zoals milieuheffingen bijvoorbeeld slecht zijn voor de economische groei. Toch zien we doorgaans graag dat milieuvervuiling afdoende wordt voorkomen, opgeruimd of gecompenseerd. Als dit betekent dat een fabrieksbaas hierdoor een cocktailtje minder kan wegtikken op de Bahama’s nemen we dat vervolgens ook voor lief. Waarom zouden we bankiers anders behandelen? Ook in de financiële sector zou moeten gelden: de vervuiler betaalt.

X-posted @ Sargasso

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s