De prijs van zilver

Het is donker. Donker en stoffig. Buiten de smalle lichtbundels van een paar kleine lampen is bijna niets te zien. Erger: je krijgt niet genoeg lucht. De doek tegen het stof die neus en mond bedekt lijkt alleen maar in de weg te zitten. Bovendien is er – door de hoogte – gewoon te weinig zuurstof om goed te kunnen functioneren. Voor veel Boliviaanse mijnwerkers is dit de harde, dagelijkse realiteit.

Ooit was de stad Potosí, gelegen op 4090 meter hoogte, de parel van het Spaanse wereldrijk. De stad wordt overschaduwd door de gelijknamige berg Cerro de Potosí, ook wel Cerro Rico genoemd – de Rijke Berg. Eeuwenlang was de Cerro de Potosí de voornaamste bron van het overvloedige zilver waarmee de Spaanse Habsburgers hun Europese avonturen financierden. Zilver, niet goud, was immers het voornaamste exportartikel van Spaans-Amerika. Toen onze nationale held Piet Heyn in 1628 de helft van de jaarlijkse Spaanse zilvervloot wist te veroveren, werd dit nieuws met de allergrootste ontsteltenis ontvangen aan het Spaanse hof.

Inmiddels zijn de fabuleus rijke zilveraders van de Cerro de Potosí vrijwel uitgeput. Grote mijnbouwbedrijven zijn niet langer aanwezig en de eeuwenoude mijngangen zijn vervallen tot een soort commercieel terra nullius. Er is geen eigenaar die in de gaten houdt wat er met Potosí’s voormalige bron van rijkdom gebeurt. Dit gaf individuele Bolivianen de kans om mijnwerkerscoöperaties te vormen om zo, op eigen houtje, de laatste restjes rijkdom van de Cerro de Potosí te exploiteren.

Op weg naar Potosí. Veel wil er niet groeien op deze hoogte

De stad Potosí ligt boven de vierduizend meter hoogte. De gelijknamige berg steekt daar nog eens ruim zevenhonderd meter bovenuit. Er is van alles te weinig: zuurstof, neerslag, begroeiing. Het is daarom niet verwonderlijk dat de mijnwerkers uit Potosí de abominabele werkomstandigheden van hun beroep voor lief nemen. Veel alternatieven zijn er immers niet.

Twee mijnwerkers duwen een lege ertskar

In de mijngangen is geen ventilatie en vrijwel al het werk moet met de hand worden gedaan. Vooral vanwege het zuurstofgebrek is dit enorm zwaar. Je lichaam schreeuwt om zuurstof die er simpelweg niet is. Toen het mijn beurt was om op verzoek van de aanwezige mijnwerkers brokken erts te scheppen hield ik het hooguit een paar minuten vol (if that). Het zuurstofgebrek is zodanig acuut dat zelfs de lichamen van de van jongs af aan geacclimatiseerde Bolivianen niet in staat zijn om zowel de gevraagde inspanningen te leveren als voedsel te verteren. De mijnwerkers houden zichzelf dan ook gaande met het kauwen van cocabladeren en door grote hoeveelheden suikerrijke frisdrank te drinken.

De auteur aan het ‘werk’

Uiteraard zijn de gezondheidsrisico’s van een dergelijk bestaan enorm. Vrijwel alle mijnwerkers lijden aan longziektes als silicose (stoflong). De levensverwachting van een mijnwerker in Potosí is dan ook zo’n veertig tot vijftig jaar. Maar lang voordat die leeftijd is bereikt, zijn de meesten al veel te ziek om nog te kunnen werken.

Pachamama
Desondanks, of beter: dankzij het moeizame leven van de Boliviaanse mijnwerkers zijn er allerlei regelmatig terugkerende feesten en rituelen om het bestaan dragelijk te houden. Misschien wel de belangrijkste figuur in de mythologie van de bewoners van de Andes is Pachamama, ofwel Moeder Aarde. De eenvoudigste manier om Pachamama te eren is voorafgaand aan een eerste slok enkele druppels van wat men drinkt op de grond te sprenkelen. Soms is dit kleine offer niet genoeg en moeten er zwaardere maatregelen worden getroffen, bijvoorbeeld door het bloed van een lama te gebruiken.

Lamabloed boven een mijningang

Het vlees van de ter plekke geslachte lama vormt vervolgens de basis voor een feestmaal, waarbij wordt gedronken totdat men letterlijk omvalt. Desondanks zal niemand vergeten de eerste slok van elk nieuw glas aan Pachamama te laten.

Het lamavlees werd in kruiwagens geprepareerd…

Lamavlees en aardappelen

Met bier. Heel veel bier. De groene tanden van de man rechts op de foto zijn het resultaat van het kauwen van cocabladeren

Deze mijnwerkerskinderen genieten volop mee

Foto’s (c) Suzanne Biekart

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s